ArtıBir
  • Henüz üye değil misiniz ? Sağ alt köşeden üye olabilirsiniz.

BALIKESİR’DE İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN YERLER

BALIKESİR’DE İSİMLERİ DEĞİŞTİRİLEN YERLER

Bin yıl önce “Anadolu” denilen bu güzel topraklara geldiğimizde yer isimleri ile ilgili hiçbir takıntımız yoktu. Eskiden beri kullanıla gelen bütün yer isimlerini biz de aynen kullandık. Hatta buraları ROMA Ülkesi sayıldığı için bizde bu ismi kullandık. “Vilayet-i Rum” denildi, “Erzen el Rum”(Erzurum), “Celalettin Rumî”, “Sultan-ı İlkim – Rum” asırlarca kullanıldı. Ancak zaman içince yeni kurduğumuz yerlere, ismi belli olmayan kasabalara, köylere, derelere, nehirlere, dağlara, tepelere, göllere kendimiz isim verdik.

Osmanlı Devleti, öyle kolay kolay yer ismi değişikliği yapmadı, gerek görmedi. Yer isimlerini o yerde oturan halkın kullandığı gibi kullandı. Burada bir politika izlendiğine rastlanmamaktadır. Osmanlı devrinin son zamanlarında, sadece İttihad ve Terakki döneminde karışıklıklara sebebiyet veren bazı isimler ve Sultan Abdülhamid’in ismini çağrıştıran isimler değiştirildi.

YERİSİMLERİNİ DEĞİŞTİRME GEREKÇELERİ

Gereklilik
Osmanlı Devleti çok büyük bir dünya devleti idi. Kırım’dan, Romanya, Macaristan, Sırbistan, Yunanistan dâhil bütün “Rum Eli”, Malta, Sicilya, Korsika gibi birkaç ada dışında bütün Akdeniz Adaları, Cezayir’den Mısır’a bürün Kuzey Afrika Sahilleri. Mısır’dan Sudan’a Afrika içleri, bütün Arabistan Yarımadası kıyılarından Akabe Körfezi’ne, Kafkasya eteklerinden bütün Anadolu, Irak, Suriye, Lübnan toprakları “Memalik-i Âlî Osman” dı. Bu büyük coğrafyada ayni isimleri taşıyan pek çok yer bulunuyordu. Bu yerlerle haberleşmede ve iletişimde karışıklıklar oluyor, onarılması güç ve zaman alan yanlışlıklar yapılıyordu. Bu sebeple Osmanlı Devleti zaruri olarak yer isimleri değişiklikleri yapıyor, ancak bu isim değişiklikleri, Nezaretler arasındaki görüşmelerden sonra Sultan’ın verdiği “İrade” ile yapılabiliyordu.
Mesela; “Edremit-Kemer” ismi pek çok yerde olan “Kemer” ismi ile sürekli karıştırıldığı için 1895 de “Burhaniye” olarak değiştirilmişti.
Ayni şekilde 1914 de, özellikle Lübnan’da bulunan “Havran” ismi pek çok kere Balıkesir’deki “Havran” ile karıştırıldığı için, Balıkesir’deki “Havran” a “Turan” ismi verilmiş, ancak Cumhuriyet’ten sonra, Lübnan artık elimizden çıktığı için, artık karıştırılmayacağı göz önüne alınarak eski isme dönülmüştü. Bu dönüş biraz da “İttihatçıların” verdiği “Turan” ismine sebebi anlaşılamayan bir tepki olsa gerek.

Siyasi Değiştirme

Burada iki görüş hâkim.

1. İktidardaki siyasi liderlerin isimlerinin verilmesi bir bakıma onlara sevgi veya yakınlık kurma arzusuna dayanıyordu. Özellikle 1909-1918 arasında değiştirilen yer isimlerinin iktidardaki “İttihatçı” liderlerin isimlerinin olması dikkat çekicidir. Pek çok yer; ugg outlet online atlanta Enver, Talat Paşalar ve diğer önde gelen bazı İttihatçıların isimleri verilmiş.
2. Ama “Mütareke” ile beraber iktidar değiştiği için, biraz korkudan, biraz da iktidardaki Hürriyet ve İtilaf Partisi yandaşlarının siyasi rakipleri olan “İttihatçı” düşmanı tutumlarıyla bu isimler hemen yeniden değiştirilmişti. Siyasi rakiplerinin isimlerini unutturmak istemeleri veya ortadan kaldırmak, bir daha duymak bile istememek arzusu ile isimler değiştirilmişti. Ayni şekilde İttihatçılar da iktidara geldiklerinde Sultan Abdülhamid’in ismini çağrıştıran “Hamidiye” isimli pek çok yerin ismini kaldırtmışlardı.

Vefa Borcu Olarak Algılama

Gerek 93 Muhacirlerinin gerekse diğer muhacir guruplarının yeni kurdukları kasaba ve köylere zamanın Sultanı ve onun akrabalarının isimlerini verme bir vefa borcu olarak kabul edilmiştir. Bugün Türkiye’nin pek çok yerinde bulunan; Mecidiye, Aziziye, Muradiye, Osmaniye, Hamidiye gibi yer isimleri bu zamandan kalmadır.

Bir Kahramanın İsmini Verme

Halka mal olmuş bir kahramanın ismini verme, ona sahiplenme şeklinde kabul edilebilir. Bir uçak kazasında şehit olan Fethi Bey’in ismi o kadar ünlenmişti ki birçok yerde isim değişikliği yapılarak “Fethiye” ismi alındı. Mesela Muğla’da bulunan eski adı “Megri” olan yere “Fethiye” ismi verilmişti. Millî Mücadele’de şehit edilen Köprülülü Hamdi Bey’in ismi de “Agunya” ya verilmişti.

Türkçecilik Akımı İçinde Değiştirme

Özellikle “Kurtuluş”tan sonra Rumlar Anadolu’dan tamamen ayrılınca eski yer isimleri Türkçeleştirildi. Ve bazı “Kahramanların” isimleri verildi. Mesela: “Kirmastı” ya Kemalpaşa, İzmir’ deki “Nif”e “Mustafakemalpaşa”, ve birçok Millî kahramanın ismi verildi. Bu isim değiştirme işi “Millî Mefkûremize ters düşen isimlerin değiştirilmesi” Millet Vekillerinin teklifleriyle olduğu gibi , Genel Kurmay Başkanlığı da; “Batı bölgelerinde yabancı dil köy ve kasaba isimlerinin değiştirilmesi” şeklinde teklifi ile de olabiliyordu.

Sosyal Bir Olay Üzerine Değiştirme

Milli Mücadele kahramanlarından Ayvalık Cephesi Kumandanı Ali Çetinkaya’ını ismi Ayvalık “Yunda” adasına verildi. “Alibey Adası” oldu. Gene Millî Mücadele’de en önemli çarpışmaların yapıldığı Balıkesir’in Giresun Nahiyesi’nin ismi, buradaki savaşlardan dolayı “Savaştepe” olarak değiştirildi. Millî Mücadele’den hemen sonra, Cumhuriyet’in kuruluş heyecanı ile deniz nakil vasıtaları, gemilerin ve bazı istasyonların isimleri de değiştirildi. (İlkkurşun İstasyonu, Yıldırım Kemal İstasyonu…)

Söyleniş Kolaylığı Olarak Değiştirme

Bazı isimler uzun ve söylenişi, yazılışı yanlışlıklara yol açıyordu. Bazı yerlerin isimleri de bu nedenle değiştirildi. Burhaniye Kazası’na bağlı görülen “Amrudabad” çoğu kere “Armudabad” olarak yazılıyordu. Bu isim kolaylık olsun diye “Gömeç” olarak değiştirildi. Ayni şekilde; “Karahisarısahip” şehri, Anadolu’da “Karahisar” (Şarkikarahisar, Şebinkarahisar..) ismi taşıyan başka yerler de bulunduğundan “Afyon Karahisar” olarak değiştirildi.

Dinî Gerekçeyle Değiştirme

Kurtuluş Savaşı sonunda Yunan Ordusu’nun Anadolu’dan çekilmesiyle birlikte bin yıldır birlikte yaşadığımız Ortodoks Hristiyan Grek ve Ermeniler de gittiler. Bazı yer isimleri, bulundukları yerlere göre onlardan miras kalmış, Hıristiyanlığı çağrıştırıyordu. Özellikle Yunan İşgali sırasında acı çekmiş, Müslüman halk, onlardan kalan dini isimlerin değiştirilmesini istedi. Bunun üzerine Balıkesir’de de bazı yerlerin isimleri değiştirildi. Meselâ: Edremit’te ki “Papazlık” adı “Altınoluk”, bir Hristiyan manastırı olan Ayvalık’ta ki “Ayazmend” ismi, cheap nfl jerseys paypal jerseys stitched “Altınova” olarak değiştirildi. Balya’da ki “Çarmıh” ismi Hristiyanlıktaki haçı çağrıştırdığı için “Dörtyol” olarak değiştirildi.
Bu arada saçma sapan isim değiştirmeler de oluyordu. Yüzyıllardır büyük bir Türkmen boyu olan “Başımkızdı” Köyü’nün adı, 1980lerde “Kızılbaşlık” ile karışıyor, diye “İskender” adı ile değiştirildi. Yani tamamen Türkçe olan bu isim Grekçe bir isimle değiştirildi.

Eyalet İsimlerini Merkez Şehrin Adı Olarak Değiştirme

Osmanlı Vilayetleri, bazen merkez şehrin ismini taşımazdı. Bu durum Cumhuriyetle ortadan kalktığından bir kaçı hariç pek çok vilayet ismi kaldırılarak, merkez şehrin adı ile değiştirildi. Mesela: “Hüvadendigâr Vilayeti” “Bursa” olarak, “Bozok Vilayeti” “Sivas” olarak, “Yeni İl Vilayeti” “Yozgat” olarak, “Teke Sancağı” “Mersin” olarak değiştirildi. “Hatay” ismi bize bu değişim rüzgârından çok daha sonra geldiği için değiştirilmedi. Bazı yerlerde ise eyalet adı küçük bir değişimle aynen bırakıldı. “Mamuret il Aziz” “Elazığ” olarak kaldı. Bazı eyaletlerin ismi aynen bırakıldı. Mesela; şehir merkezinin adı Osmanlı Dönemi’nde “Amid” olmasına rağmen eyalet adı “Diyarıbekir” adı bugün “Diyarbakır” olarak kalmıştır. “Kocaeli” bugün hala kullanılmaktadır. “Menteşe Sancağı” ismi kaldırıldı ve merkez sancak olan “Muğla” ismi vilayet ismi olarak kabul edildi. Meşhur “Dersim” ayaklanmasından sonra bu ismin kullanılması adeta yasaklandı, yerine vilayet merkezinin adı “Kalan” olduğu halde “Tunceli” ve bir kısmına da “Hozat” denildi.

Bazı yöneticilerin gayretkeşliği ile değiştirme

Özellikle bir yere yeni tayin edilen kaymakamlar, sanki yapacakları hiç başka işleri yokmuş gibi, kaymakamı oldukları kazalardaki köy isimlerini değiştirmişlerdi. Yüz yıllardır kullanılan, halk tarafından bilinen ve benimsenmiş olan isimler, bir yöneticinin gayretkeşliği ile değiştirilmişti. Hele bu yöneticiler bu “çalışmalarıyla” üst makamlardan da ufak bir takdir gördülerse, daha sonra gittikleri her yerde ayni uygulamayı yapmışlardı. Bu durum komşu kazalara da kısa zamanda sirayet ederek, tarihi pek çok isim değiştirilmişti. Şimdi bulduğumuz herhangi bir tarihi belgede geçen eski isimli yerleşim yerlerini bulmak adeta imkânsızlaşmış durumda.
Tabi bazı değişen isimler ise tutmadı. Halk kullanmayınca eski isim gene geri verildi. Mesela: 1925 de Bozok Mebusu Süleyman Sırrı Bey bir önerge vererek “Kırşehir”in isminin “Gülşehir” olarak değiştirilmesini teklif etmişse de kabul görmemişti.

Balıkesir’de Değiştirilen Kasaba ve Köy İsimleri

Kazalar:
Amrudabad – Gömeç
Balat – Dursunbey
Kemer Edremid – Burhaniye

Balıkesir Merkez:
Kesirven – Akçakaya
Mestavra – Bereketli
Çitnahor – Büyükbostancı
Kılle – Çayüstü
Persi – Değirmenli
İrvana – İkitepe
Urbut – Yözören
Eftelle – Pamukçu
Atanaz – Ovaköy
Mendahorya – Balıklı
Okuf – Esenli
Nergiz – Çiçekpınar

Ayvalık:
Yunda(Cunda) -Alibey Adası
Kafirağılı – Küçükköy
Ayazmend – Altınova

Edremit:
Papazlık – Altınoluk
Araplar – Yolören
Örencik – Beyoba
Frenk – Bostancı
Tahta – Çamlıbel
Şebeden-ı Sanî – Doyran
Dereoba – Mehmet Alan
Uçurumoba – Pınarbaşı
Guşlar Bayırı- Tahtakuşlar

Balya:
Çarmıh – Dörtyol
Hort – Yazlık
Tağşan – Ortaca
Biller – Yaylaönü
Dolası – Tarlabaşı
Şekviran(Eşekviranı-Güceri) – Çamdibi
Başımkızdı – İskender

Bigadiç:
Neyzan – Kavaklıdere
Kanlıkavak – Yeşildere
Feraş – Yolbaşı
Cedid – Yeniköy
Dereköy – Çaldere
Fındıcak – Hamidiye
Yılbadıç – Mecidiye

Dursunbey:
Karalam – Akyayla
Dadanos – Aziziye

Gönen:
Ayvacık – Tütüncü
Hasanbey – Armutlu
Cavidiye – Asmalıdere
Yortan – Bostancı
Kavak – Buğdaylı
Geredelü – Çınarpınar
Çakıroba – Geyikli
Dızman – Güneşli
Elbislik – Hafızhüseyinbey
Havutça – Bademli
Karadanişmend – Kalfaköy
Salihiye – Koçbayır
Tarik – Muratlar
Osmaniye – Suçıktı
Kumgediği – Şaroluk
Telmustanbey – Taştepe
Corcu – Yeni Akçapınar

Havran:
Çakıldere – Çakırdere
Dereviran – Dereören
Kosçaz – Fazlıca
Manastır – Koca Seyit
Arıkışlası – Tepeoba

İvrindi:
Ergama – Gökçeyazı
Lapan – Pelitören

Kepsut:
Alabarda – Doğançam
Şapla – Gökçeağaç
Uncukırı – Osmaniye
Gerdeme – Çallıca
Kızılkilise – Kızılköy
Mürvetler – Boğazpınar

Savaştepe:
Dualar (Küsyen) – Esenköy

Sındırgı:
Bükrecik – Halkapınar
Cüneyid – Bayırlı
Demyanlar – Dağdere
Derecikviran – Derecikören
Sakarı – Çamalanı

Fırt(Farat) – Susurluk (Susığırlık)
İldiniz – Yıldız
Kulatpınar – Kulat

Marmara Adası
Klazak – Topağaç

Edincik:
Debleke – Doğruca
Mamun – Çalışkanlar
Munamuk – Üzümlü
Simavlı – Gölyaka

Kapıdağı:
Koca Bergos – Ballıpınar
Şahinbergos – Çayağzı
Parastios – Gündoğdu
Galimi – Çınarlı
Aftonia – Asmalı
Palatia – Saraylar
Afisia (Avşa) – Türkeli

Bu isim değiştirmeler genellikle, Ankara’dan gelen emirlerin yöneticiler tarafından harita üzerinden yapılmaktaydı. İlçe kaymakamı çoğu defa eline bir harita alarak, beğenmediği veya kendine göre uygun görmediği yer isimlerini kendince uygun gördüğü yeni bir isimle değiştirmekte, kimse de cesaret edip karşı çıkamamakta, “Devlet böyle uygun görmüş.” diyerek durumu kabullenmek zorunda kalıyordu. Bu tamamen yöneticinin bilgi ve kültürü ile uygulanıyordu. Mesela; Oğuz’un yirmi dört boyundan birisi olan “Dodurga” ismi yerel yönetici tarafından cahillikle “Türkçe bir isim olmadığı” sanılarak değiştirilmiş, kimse de karşı çıkıp doğrusunu, “Dodurga” isminin yirmi dört Oğuz boyundan biri olduğunu, söyleyememişti.

Halk bu isimlere çok uzun zaman alışamamakta idi. Ancak zaman içinde okula giden çocukların yeni yer isimleriyle büyümeleriyle yaygın kullanılır hale gelmişlerdi. Bazı isimler ise halk tarafından hiç tutmamış, kullanılmamıştır. Mesela: “Avşa Adası” yerine konulan “Türkeli adası” ismi tutmamış, kullanılmamıştır. cheap ugg outlet

ZİYARETÇİ YORUMLARI - 1 YORUM
  1. Osman İlboğa dedi ki:

    Burada değiştirilen köy isimlerinin çoğu eksik,Sındırgı açısından söylemem gerekirse,burada 4 adet köy adı belirtilmiş ama olan bundan fazla.Kendi köyümden örnek, Osmanlı zamanındaki adı;Çorum nahiyesi, halk arasında söylenegelen adıyla(Çörüm) Çorum vilayetiyle karıştırıldığı gerekçesiyle adı daha sonra DÜVERTEPE olarak değiştirilmiştir.

BİR YORUM YAZ
Üyelik İşlemleri
Üye Girişi
Şifre Hatırlatma
Yeni Üyelik

Lütfen email adresinizi veya kullanıcı adınızı yazınız.

Lütfen aşağıdaki formu eksiksiz doldurunuz.

Captcha